Σταμάτα Ρεβίθη: Η διαδρομή του 1896 που ξεπέρασε τον αποκλεισμό

Το 1896 η Σταμάτα Ρεβίθη κάλυψε ανεπίσημα τη μαραθώνια διαδρομή, ενώ οι γυναίκες αποκλείονταν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Μια ιστορία διεκδίκησης, με όσα γνωρίζουμε και όσα παραμένουν άγνωστα.

Στις ιστορίες των πρώτων σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων, το όνομα του Σπύρου Λούη έχει τη θέση του νικητή. Δίπλα στη δική του διαδρομή υπάρχει, όμως, μια διαφορετική ιστορία: εκείνη της Σταμάτας Ρεβίθη, που θέλησε να τρέξει όταν οι κανονισμοί δεν της έδιναν δικαίωμα συμμετοχής. Η πρόσφατη επιστροφή της ιστορίας της στη γυναικεία αρθρογραφία μάς προσφέρει την ευκαιρία να τη δούμε πέρα από τον συμβολισμό.

Το 1896 οι γυναίκες δεν γίνονταν δεκτές ως αγωνιζόμενες στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας. Η Ρεβίθη επέλεξε να καλύψει τη διαδρομή την επομένη του επίσημου μαραθωνίου των ανδρών. Επρόκειτο για ανεπίσημη προσπάθεια, όχι για συμμετοχή στον ολυμπιακό αγώνα ή για επίδοση ενταγμένη στα επίσημα αποτελέσματά του.

Στο εκπαιδευτικό υλικό της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής καταγράφεται ότι διένυσε περίπου 40 χιλιόμετρα σε πεντέμισι ώρες. Εξασφάλισε υπογραφές μαρτύρων για να πιστοποιήσει τον χρόνο της, αλλά δεν της επιτράπηκε να μπει στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Η επιμονή της να καταγραφεί η προσπάθεια είναι ένα ουσιαστικό στοιχείο της ιστορίας της: ήθελε να υπάρχει τεκμήριο αυτού που είχε κάνει.

Η Olympedia αναφέρει ότι είχε φτάσει στην Αθήνα αναζητώντας εργασία και ότι η δημοσιότητα μιας τέτοιας προσπάθειας θα μπορούσε, κατά την προσδοκία της, να τη βοηθήσει. Η αθλητική διεκδίκηση συνδεόταν έτσι με τις ανάγκες μιας γυναίκας που προσπαθούσε να βρει τη θέση της στην καθημερινή ζωή.

Οι διαθέσιμες πληροφορίες έχουν και σαφή όρια. Δεν γνωρίζουμε αν παρουσίασε τελικά τα τεκμήριά της στην Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή, ούτε υπάρχουν γνωστά στοιχεία για τη ζωή της μετά τη διαδρομή. Ανοιχτό παραμένει επίσης αν η «Μελπομένη», που αναφέρεται σε ιστορικές καταγραφές για γυναικεία μαραθώνια προσπάθεια την ίδια περίοδο, ήταν η ίδια ή διαφορετική δρομέας.

Η απόσταση από το 1896 μέχρι την επίσημη ολυμπιακή συμμετοχή των γυναικών στον μαραθώνιο ήταν μεγάλη: το αγώνισμα μπήκε στο πρόγραμμα στο Λος Άντζελες το 1984. Η Ρεβίθη δεν χρειάζεται να παρουσιαστεί ως επίσημη Ολυμπιονίκης για να αναγνωριστεί η σημασία της. Η πράξη της δείχνει τι συμβαίνει όταν μια γυναίκα δοκιμάζει τις δυνατότητές της, παρότι οι θεσμοί της εποχής αρνούνται ακόμη να της δώσουν χώρο.